1906-yildagi ho'kiz
Angliyalik olim Frensis Galton yarmarkada odamlardan ho'kizning og'irligini taxmin qilishni so'radi. Deyarli 800 kishi qatnashdi — qassoblar ham, tasodifiy tomoshabinlar ham. Javoblarning o'rtachasi haqiqiy og'irlikdan bir foizdan kam farq qildi va aksariyat yakka taxminlardan aniqroq chiqdi. Bu hodisa «olomon donoligi» deb ataladi.
Uchta shart
Olomon uch holatda dono bo'ladi. Xilma-xillik: odamlar turli maʼlumot va tajribaga ega bo'lishi kerak. Mustaqillik: har kim boshqalarga qaramay o'zi qaror qilishi kerak — aks holda hamma bitta baland ovozga ergashadi. Yig'ish: alohida fikrlar bitta raqamga jamlanishi kerak.
Taxminator buni qanday saqlaydi
Mustaqillik uchun olomon ulushi siz tanlamaguningizcha ko'rsatilmaydi: avval o'z qaroringiz, keyin boshqalarniki. Xilma-xillik o'z-o'zidan keladi — futbol muxlisi, shaxmatchi, iqtisodchi va ob-havoga qiziqqan odam bitta savolga har xil yo'l bilan keladi. Yig'ish esa avtomatik: har bir variantni tanlaganlar ulushi shu variantning ehtimoli sifatida ko'rsatiladi.
Olomon ham adashadi
Ko'pchilik tanlagan variant har doim ham chiqmaydi — 70 foiz degani «30 foiz hollarda boshqacha bo'ladi» degani. Aynan shuning uchun olomonga qarshi borib to'g'ri topgan odam ko'proq ochko oladi: u boshqalar ko'rmagan narsani ko'rgan. Oylik reyting ham shunga qurilgan — u ko'p o'ynaganni emas, o'rtacha aniqroq topganni yuqoriga chiqaradi.